Nickerie.Net, donderdag 14 januari 2010

Reconstructie: hoe Balkenende tot zijn verklaring kwam

Y. Doorduyn, R. Meerhof op 14 januari 2010

DEN HAAG - Het rapport van de commissie-Davids reikte verder dan verwacht. Chaos rond Balkenendes verklaring was het gevolg. Op van alles en nog wat was de Rijksvoorlichtingsdienst voorbereid. Zelfs het scenario voor het geval dat de commissie-Davids bewijzen zou leveren dat Nederland in 2003 de oorlog in Irak militair had gesteund, lag klaar. Al maanden hing in de lucht dat topjurist Davids de onderste steen zou bovenhalen over de steun van Balkenendes eerste kabinet aan de Brits/Amerikaanse invasie.

Maar de conclusies overtroffen de stoutste verwachtingen. Dat Davids zou oordelen dat het toenmalige kabinet de Tweede Kamer onvolledig zou hebben geïnformeerd (een politieke doodzonde) én dat Balkenendes leiderschap met de grond gelijk zou worden gemaakt, dáár had de RVD niet op gerekend. Chaotisch

De eerste bijeenkomst van Balkenende met de ministers van Buitenlandse Zaken (Verhagen, CDA), Defensie (Van Middelkoop, CU) en Binnenlandse Zaken (Ter Horst, PvdA) verliep dinsdagochtend dan ook chaotisch. Het was 12.00 uur, anderhalf uur nadat de premier het rapport in ontvangst nam. Het eerste half uur ging op aan machteloos gefoeter op Davids, zijn commissie en hun conclusies. Verhagen en Balkenende waren woest, evenals de aanwezige SG’s van Buitenlandse Zaken en Defensie. Davids was zijn boekje in hun ogen vér te buiten gegaan.

Van Middelkoop en Ter Horst susten, en het viertal legde de eerste hand aan een verklaring voor die middag van premier Balkenende. Hoe sneller Davids van repliek werd voorzien, was de gedachte, hoe korter het verwoestende beeld in de ether zou zijn. Direct was duidelijk dat de verschillende petten van Balkenende in zo’n verklaring expliciet naar voren moesten komen. Balkenende moest immers zijn reactie kwijt als persoon, als premier van het toenmalige CDA/VVD/LPF-kabinet én als premier van het huidige kabinet. Tekstvoorstellen

De tekstvoorstellen vlogen over en weer tot Ter Horst en Van Middelkoop rond half twee besloten dat dit Chefsache was en vroegen om aflossing door hun partijleiders, de beide vicepremiers.

Dat duurde nog even. Tot ongenoegen van Bos (PvdA) en Rouvoet (ChristenUnie) was Balkenende nog zeker een half uur in gesprek met zijn vertrouwelingen Verhagen en Jack de Vries, de CDA-staatssecretaris van Defensie. ‘Die laatste had daar formeel niets te zoeken’, zegt een bron geïrriteerd. Tekst ingrijpend gewijzigd.

Bos moest naar het Vragenuurtje en kon pas rond half drie weer aanschuiven. Het tijdstip van Balkenendes persconferentie, gepland voor half drie, werd verschoven naar half vijf. Opnieuw werd de tekst van de premier ingrijpend gewijzigd – tot volstrekt helder was wanneer hij zou spreken over ‘ik’, ‘wij’ en ‘het toenmalige kabinet’. Bos en Rouvoet drongen er bij Balkenende op aan die middag géén persvragen te beantwoorden. De premier wilde echter niet weglopen voor zijn verantwoordelijkheid en besloot anders.

Om half vijf dromde de pers samen in de hal van de RVD, en liet Balkenende weten een deel van de conclusies van de commissie-Davids niet te onderschrijven. Dat er geen volkenrechtelijk mandaat was voor de invasie, zoals Davids betoogt, was volgens de premier slechts een mening. Van de volgens Davids gebrekkige informatievoorziening aan de Tweede Kamer ‘hebben wij een heel ander beeld’, zei Balkenende. PvdA

In de beantwoording van de persvragen raakte de premier verstrikt in wat hij namens wie zei. De media legden direct de vinger op de zere plek: ‘Zegt u dit ook namens de PvdA?’

De tv-beelden werden even verderop in Koloniën, de PvdA-vleugel van de Tweede Kamer, met stijgende verbazing gevolgd. Diederik Samsom en Martijn van Dam lieten direct via Twitter weten onaangenaam verrast te zijn. ‘Dit kán niet de reactie van het kabinet zijn.’ Ook minister Koenders van Ontwikkelingssamenwerking, destijds woordvoerder Buitenlandse Zaken, was laaiend. De PvdA zat in 2003 immers niet in het kabinet, stemde tegen de steun aan de oorlog en krijgt in het rapport-Davids op alle fronten gelijk. Medewerking Bos en Koenders

In allerijl werd in Koloniën – pikant: met medewerking van Bos en Koenders die daar ook rondliepen – een persbericht opgesteld waarin de PvdA-fractie afstand nam. ‘De minister-president heeft te zeer zijn persoonlijke mening naar voren gebracht.’ De fractie eiste een nieuwe verklaring.

In een interview die avond bij EenVandaag probeert Balkenende de schade te beperken door het onderscheid te benadrukken tussen het kabinet toen en nu. Ook belt hij PvdA-fractievoorzitter Hamer. Maar het leed is al toegebracht. Heftige reactie

Bij het CDA en de ChristenUnie breken ze nog over één ding het hoofd. Bos had toch ingestemd met de verklaring die Balkenende zou afleggen? Toch schreef hij ook mee aan het persbericht waarin de PvdA-fractie het optreden van Balkenende veroordeelde.

Maar de verwijten gelden vooral het deel waarin Balkenende vragen beantwoordde, stelt de PvdA. CDA en ChristenUnie betwijfelen dat. ‘Zoveel verschil zat daar niet tussen’, zegt een bron. ‘Bos is geschrokken van de heftige reactie van zijn eigen partij.’

WWW.NICKERIE.NET

E-mail: info@nickerie.net

Designed by Galactica's Graphics